Συντήρηση του ξυλόγλυπτου τέμπλου, 12 προσκυνηταρίων και του νάρθηκα του Πατριαρχικού Ναού του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι (2024- 2025)
Τον Ιανουάριο του 2024, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. ανέλαβε με μεγάλη χαρά και αίσθημα ευθύνης τη συντήρηση του του ξυλόγλυπτου τέμπλου και 12 προσκυνηταρίων του Πατριαρχικού Ναού του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι. Στις αρχές του 2024 οργανώθηκε αποστολή του Κέντρου μας στην Κωνσταντινούπολη κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες μετρήσεις και αναλύσεις με σκοπό την αναλυτική αποτύπωση και τεκμηρίωση της παθολογίας του τέμπλου του Πατριαρχικού Ναού. Τα παραπάνω στοιχεία που συλλέχθηκαν αξιοποιήθηκαν για τη σύνταξη μελέτης στερέωσης και συντήρησης του τέμπλου, στην οποία προτείνονταν τρόποι στερέωσης, καθαρισμών και αποκατάστασης των φθορών του. Πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη λάμβανε υπόψη την πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες για την άνοδο στο άνω τμήμα του τέμπλου προκειμένου να ανασυρθεί από εκεί η εικόνα του τιμώμενου αγίου και πρότεινε λύσεις συνέχισης αυτής της πρακτικής, χωρίς όμως να επιβαρύνεται το τέμπλο. Η μελέτη, αφού εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ε.Κ.Β.Μ.Μ., κατατέθηκε, παρουσιάστηκε και στη συνέχεια εγκρίθηκε από την αρμόδια Επιτροπή Εξωραϊσμού του Πατριαρχικού Οίκου και Ναού.
Με την έγκριση της παραπάνω μελέτης ευθύς ξεκίνησε ο προγραμματισμός των εργασιών στον Πατριαρχικό Ναό. Μια από τις προκλήσεις που κλήθηκε να αντιμετωπίσει το Κέντρο μας ήταν η εκπόνηση και ολοκλήρωση όλων των εργασιών αυστηρά κατά το διάστημα 1-30/7/2024. Οι εργασίες συντήρησης του τέμπλου χωρίστηκαν σε δύο τμήματα και εκπονήθηκαν ταυτόχρονα. Το πρώτο τμήμα αφορούσε στη συντήρηση της ξύλινης επιφάνειας του φορέα του τέμπλου στην απεντόμωση και στη στατική ενίσχυση του ξύλινου φορέα και το δεύτερο στην συντήρηση και αποκατάσταση της ξυλόγλυπτης επίχρυσης επιφάνειας της όψης του. Στις εργασίες του πρώτου τμήματος περιλαμβάνονταν εργασίες καθαρισμού και ενίσχυσης του ξύλινου φορέα της πίσω όψης του τέμπλου, εργασίες ενίσχυσης του ανώτερου τμήματος του τέμπλου με τοποθέτηση επιπλέον ξύλινων υποστηριγμάτων, εργασίες διάνοιξης θυρών πρόσβασης στην πίσω όψη του τέμπλου, εργασίες καθαρισμού του ανώτερου εσωτερικού του ξυλότυπου του τέμπλου, εργασίες τοποθέτησης αεραγωγών στο χαμηλότερο τμήμα του τέμπλου στην πίσω όψη, εργασίες αισθητικής αποκατάστασης της πίσω χρωματικής επιφάνειας του τέμπλου και εργασίες απεντόμωσης του ξύλινου φορέα.
Στις εργασίες του δεύτερου τμήματος – συντήρησης και αποκατάστασης της εμπρόσθιας όψης του τέμπλου – περιλαμβάνονταν: ο ταυτόχρονος καθαρισμός της ζωγραφικής επιφάνειας και η στερέωση αποκολλημένων τμημάτων προετοιμασίας χρωματικού και χρυσού διακόσμου, με ακρυλικό στερεωτικό γαλάκτωμα, η στερέωση ξύλινων διακοσμητικών τμημάτων. η αναπαραγωγή πλαστικών στοιχείων και η συμπλήρωση αυτών, η συμπλήρωση επιφανειακών απωλειών του στρώματος προετοιμασίας του χρυσού διακόσμου και των οπών σε όλη την έκταση των επιφανειών, στα μικρά κενά και σημεία με στόκο (τύπου Polifylla), η προετοιμασία των επιφανειών με εφαρμογή μπόλο (αμπόλι) πριν το χρύσωμα, η εφαρμογή των φύλλων χρυσού και, τέλος, η αισθητική αποκατάσταση των ζωγραφικών επιφανειών με χρήση υδατοδιαλυτών χρωμάτων και η εφαρμογή προστατευτικού στρώματος.
Κατόπιν νέου αιτήματος της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. ανέλαβε και τη συντήρηση 12 προσκυνηταρίων εντός του Πατριαρχικού Ναού του Αγίου Γεωργίου. Αρχικά, πραγματοποιήθηκε επιτόπια αυτοψία κατά την διάρκεια της οποίας εντοπίστηκαν στοιχεία της παθολογίας των συγκεκριμένων λειτουργικών κατασκευών και, στη συνέχεια, καταρτίστηκε το χρονοδιάγραμμα και το περιεχόμενο των προτεινόμενων εργασιών. Πρέπει να σημειωθεί ότι σε αυτό το στάδιο της προετοιμασίας του έργου καθοριστικό στοιχείο αποτέλεσε το γεγονός ότι τα προσκυνητάρια είχαν δεχθεί πολλές επεμβάσεις στο παρελθόν, προκαλώντας στη διαδικασία της συντήρησης επιλογές επέμβασης χαμηλού ρίσκου, ώστε οι επεμβάσεις να μην δημιουργήσουν έντονες διαφορές στην εικόνα τους. Τα παραπάνω εγκρίθηκαν τόσο από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ε.Κ.Β.Μ.Μ., όσο και από την αρμόδια Επιτροπή Εξωραϊσμού του Πατριαρχικού Οίκου και Ναού. Το έργο συντήρησης υλοποιήθηκε από συνεργείο εξειδικευμένων συντηρητών κατά το διάστημα 04-18/11/2024. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκε σχολαστικός καθαρισμός της επιχρυσωμένης επιφάνειας και του χρωματικού στρώματος, ώστε να αποκαλυφθεί η αρχική τους λάμψη και η καλλιτεχνική τους λεπτομέρεια. Επιπλέον, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη στερέωση αποκολλημένων τμημάτων της προετοιμασίας του χρωματικού και χρυσού διακόσμου, εξασφαλίζοντας τη σταθερότητά τους, τη συγκόλληση ρηγματωμένων τμημάτων ώστε να αποκατασταθεί η δομική ακεραιότητα των αντικειμένων, ενώ πραγματοποιήθηκαν και εργασίες συμπλήρωσης ανάγλυφων διακοσμητικών στοιχείων και τμημάτων χρυσού που είχαν απολεπιστεί ή χαθεί, αποκαθιστώντας την καλλιτεχνική πληρότητα των προσκυνηταριών.
Το έργο ολοκληρώθηκε με την αισθητική αποκατάσταση, όπου οι παρεμβάσεις έγιναν με απόλυτο σεβασμό στην αρχική τεχνοτροπία και αισθητική των αντικειμένων. τον Δεκέμβριο του 2024, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. έχοντας πλέον ολοκληρώσει το σύνολο των εργασιών, προχώρησε στην αναλυτική φωτογραφική τεκμηρίωση του ξυλόγλυπτου τέμπλου και των 12 προσκυνηταρίων του Πατριαρχικού Ναού.
Το καλοκαίρι του 2025 το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. ανέλαβε την συντήρηση των τριών κύριων εισόδων (δύο πλευρικές λιθόκτιστες και μία κεντρική μαρμάρινη) από τον νάρθηκα προς τον κυρίως ναό του Πατριαρχικού Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι, καθώς και στις ζωγραφικές συνθέσεις που βρίσκονται υπεράνω αυτών. Πραγματοποιήθηκε αρχική μακροσκοπική διάγνωση των λιθόκτιστων εισόδων, όπου εντοπίστηκαν επικαθίσεις ρύπων, αιθάλης και περιορισμένες βιολογικές αλλοιώσεις. Ο καθαρισμός έγινε με ατμοκαθαριστή χαμηλής πίεσης και ρυθμιζόμενης θερμοκρασίας (70-90°C), χωρίς χημικά, και συμπληρωματικά με μηχανικά μέσα, ώστε να αποκαλυφθεί ήπια η αρχική υφή του λίθου χωρίς απώλεια αυθεντικού υλικού. Στην κεντρική μαρμάρινη είσοδο διαπιστώθηκαν φθαρμένες παλαιές σφραγίσεις και έντονοι ρύποι. Οι σαθρές σφραγίσεις αφαιρέθηκαν προσεκτικά με χειροκίνητα εργαλεία και ήπια απόξεση. Ακολούθησε καθαρισμός με ειδική πάστα σεπιόλιθου και στη συνέχεια τελικός καθαρισμός με ατμό και μαλακές βούρτσες, ιδιαίτερα στις επιγραφές. Στη νότια είσοδο καθαρίστηκε η επιγραφή από επικαθίσεις και μεταγενέστερες επιζωγραφήσεις με χρήση micro-scalpels και ήπιων διαλυτών. Η ανεύρεση υπολειμμάτων αυθεντικής επιχρύσωσης οδήγησε σε προσεκτική επαναεπιχρύσωση με φύλλα χρυσού 24 καρατίων, αποκλειστικά στα τεκμηριωμένα σημεία. Για τα ζωγραφικά έργα άνωθεν των θυρών διαπιστώθηκαν απολεπίσεις, επιζωγραφήσεις και ρύποι. Η στερέωση των χρωστικών έγινε σημειακά με υδατικά ή οργανικά στερεωτικά. Οι μεταγενέστερες επιζωγραφήσεις αφαιρέθηκαν με μίγμα ακετόνης και white spirit, ενώ εφαρμόστηκε προστατευτικό φιλμ βερνικιών. Η αισθητική αποκατάσταση ολοκληρώθηκε με τη μέθοδο tratteggio, περιορισμένη μόνο στις απαραίτητες περιοχές για βελτίωση της αναγνωσιμότητας.
























