Β΄ Κύκλος Διαλέξεων:
Από τον Ευφράτη στην Ερυθρά Θάλασσα:
διαδρομές πολιτισμών στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τη Βυζαντινή περίοδο

Κ. Τακιρτάκογλου – «Η Αραβική κατάκτηση της Συρίας τον 7ο αιώνα και η ανασυγκρότηση του αμυντικού δικτύου κατά τις προσπάθειες ανάκτησης τον 10ο αιώνα» (22/11/2023)

Στην παρούσα ομιλία εξετάζεται η σύνδεση ανάμεσα στην αραβική κατάκτηση της Συρίας, τις αδιάλειπτες συγκρούσεις της βυζαντινής αυτοκρατορίας και του αραβικού Χαλιφάτου στη μεταξύ τους μεθόριο (αλ-θουγούρ) και τη μεγάλη βυζαντινή αντεπίθεση του 10ου αιώνα. Αφού επισημανθούν τα προβλήματα των πηγών, αναλύονται οι ομοιότητες και οι αναλογίες στη στρατηγική, την επιχειρησιακή δράση και την τακτική των δύο αντιπάλων στις μεταξύ τους συγκρούσεις στο μέτωπο της Συρίας (μπιλάντ ασ-Σαμ) κατά τις δύο εξεταζόμενες περιόδους. Επικεντρώνεται: α) στην επιρροή της γεωγραφίας στον σχεδιασμό τόσο της βυζαντινής όσο και της αραβικής στρατηγικής, β) τους λόγους που την περίοδο αυτή και οι δύο δυνάμεις φαίνεται να αποφεύγουν την πολιορκία εχθρικών θέσεων και την προτίμησή τους να δέχονται τις παραδόσεις των εχθρών μέσω συμφωνιών συνθηκολόγησης, καθώς και γ) στις πραγματικές αιτίες πίσω από τα φαινόμενα μη αντίστασης των τοπικών πληθυσμών στις εχθρικές δυνάμεις.

Α. Τάντσης – «Η πόλη και η αρχιτεκτονική στη Συρία και την Ιορδανία κατά τη Βυζαντινή περίοδο: προκλήσεις στην έρευνα» (6/12/2023)

Στους αρχαιολογικούς χώρους της Συρίας, της Ιορδανίας και της ευρύτερης περιοχής οι γνώσεις μας για τις πόλεις και τους οικισμούς της Βυζαντινής περιόδου αποκτούν σάρκα και οστά. Τα εντυπωσιακά ερείπια των πόλεων στις Ρωμαϊκές επαρχίες της Αραβίας και της Παλαιστίνης, στην Δεκάπολη και στα κάστρα της ερήμου αποκαλύπτουν έναν πλούτο δεδομένων, τα οποία μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη σχέση αστικής οργάνωσης και αρχιτεκτονικής των μεμονωμένων κτηρίων της περιόδου. Ζητήματα όμως ερμηνείας και χρονολόγησης παραμένουν ανοικτά και επηρεάζουν την αποτίμηση της ιστορικής πορείας των κοινοτήτων στην περιοχή καθώς και την ορθή αποτίμηση της εξέλιξης τους στο χώρο.

Χ. Σταυράκος – «Μολυβδόβουλλα από τη Συρία: μια αρχαιολογική και ιστορική προσέγγιση» (10/01/2024)

Οι βυζαντινές σφραγίδες είναι μια άμεση, απόλυτα αξιόπιστη ιστορική πηγή η οποία αναδεικνύει ή συμπληρώνει την εικόνα της βυζαντινής κοινωνίας όχι μόνο στην πρωτεύουσα αλλά και στις επαρχίες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις στις οποίες μας παρέχουν πληροφορίες τελείως άγνωστες από άλλες πηγές. Στη διάλεξη θα αναδειχθεί η σημασία των βυζαντινών σφραγίδων ως ιστορικής πηγής για τη Συρία, ενώ παράλληλα θα συσχετισθούν με τη γεωστρατηγική σημασία της περιοχής αυτής. Θα παρουσιαστούν επιλεκτικά τα ωραιότερα κομμάτια αλλά και αυτά με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον από ιστορικής και αρχαιολογικής άποψης.

Σ. Θαθαροπούλου – “…ἀπὸ τοῦ Ἰορδάνου κατ’ ἀνατολὰς ἡλίου”: μνημεία στην έρημο, σε πόλεις και κώμες στο μεταίχμιο του 7ου και 8ου αιώνα (*Δ΄ Βασιλειῶν, 10.33) (24/01/2024)

Οι Άγιοι Τόποι αποτέλεσαν μήλον της έριδος μεταξύ του Βυζαντίου και των γειτόνων του, που διεκδικούσαν τις ανατολικές επαρχίες της Αυτοκρατορίας καθ’ όλη τη διάρκεια του α΄ μισού του 7ου αιώνα. Το β΄ μισό του 7ου αιώνα βρίσκει τις επαρχίες της Αραβίας και της Τρίτης Παλαιστίνης οριστικά εκτός των βυζαντινών κτίσεων. Μικρό αντίκτυπο έχει η αλλαγή κυριαρχίας στον τοπικό χριστιανικό πληθυσμό. Επιγραφές και αρχαιολογικά δεδομένα μαρτυρούν τη διαρκή χρήση, επιδιόρθωση, ανακαίνιση και ανοικοδόμηση χριστιανικών θρησκευτικών κτισμάτων στον 7ο και 8ο αιώνα σε πόλεις, αγροτικούς οικισμούς και απομονωμένες θέσεις, τεκμηριώνοντας τη μακραίωνη παρουσία του ντόπιου χριστιανικού στοιχείου στην περιοχή. Ωστόσο, μεθοδολογικές προσεγγίσεις του παρελθόντος και ζητήματα χρονολόγησης αφήνουν ακόμα ανοικτά τα ερωτήματα του τέλος χρήσης των εν λόγω κτισμάτων και ακολούθως της εξέλιξης των χριστιανικών κοινοτήτων από τον 9ο αιώνα και έπειτα.