Διεύθυνση Λεωφόρος Στρατού 2
546 40, Θεσσαλονίκη
Τηλέφωνο (+30) 2310 889830 Φαξ (+30) 2310 853078 E-mail info@ekbmm.gr
projects@ekbmm.gr
© 2010 ΕΚΒΜΜ

Συμπόσια-Συνέδρια

Οργάνωση συνεδρίων

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ (ΕΚΒΜΜ): 20 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ.

ΑΠΑΝΤΩΝΤΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΑ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Πολιτιστικές και ερευνητικές δραστηριότητες του

Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων:

20 χρόνια


Όπως συμβαίνει σε όλους τους επετειακούς εορτασμούς, τα 20 χρόνια από την ίδρυση του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. δίνουν την αφορμή για αναστοχασμό της πορείας του, απολογισμό των δράσεων, με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους, χαρτογράφηση του σημερινού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο κινείται, στάθμιση των ευκαιριών και των προκλήσεων του μέλλοντος και τέλος διόρθωση, ή και, ενδεχομένως, επαναπροσδιορισμός των στόχων του, με την αξιολόγηση των νέων δεδομένων που διαμορφώνονται, σε οικονομικό και όχι μόνον επίπεδο, στην Ευρώπη και στις περιοχές όπου το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. δραστηριοποιείται. Όπως και στη φύση, η προσαρμοστικότητα και η εξέλιξη διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των πάσης φύσης οργανισμών.

Η ιδέα της ίδρυσης ενός πολιτιστικού φορέα, με τα χαρακτηριστικά που έλαβε στη συνέχεια το Ε.Κ.Β.Μ.Μ., οφείλεται στον καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκο Ζία, Πρόεδρο του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. έως πρόσφατα.  Ο καθηγητής Ζίας, που είχε προηγουμένως διατελέσει υψηλόβαθμο στέλεχος του Υπουργείου Πολιτισμού, μαζί με τον στενό συνεργάτη του Ισίδωρο Κακούρη, επεξεργάστηκαν την ιδέα ίδρυσης ενός μη κρατικού φορέα, διοικητικά ανεξάρτητου και οικονομικά ευέλικτου, με διαχειριστική δυνατότητα αξιοποίησης πόρων από ποικίλες πηγές, όπως κρατικές επιχορηγήσεις, χορηγίες, δωρεές και ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις.

Αφορμή στάθηκαν τα αγωνιώδη αιτήματα, προς το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, για παροχή βοήθειας, οικονομικής αλλά και σε τεχνογνωσία για θέματα συντήρησης και διαχείρισης των βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων και φορητών έργων, τα οποία διαχειρίζονταν κρατικοί φορείς και ιδρύματα τόσο βαλκανικών χωρών και χωρών της παρευξείνιας ζώνης, οι οποίες διέρχονταν στα μέσα της δεκαετίας του ’90, μια επώδυνη περίοδο προσαρμογών σε νέες πολιτικές και οικονομικές δομές, όσο και χωρών της Μέσης Ανατολής.

Το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. έλαβε τη νομική υπόστασή του Ν.Π.Ι.Δ., με καταστατικούς σκοπούς την ανάπτυξη συνεργασιών σε διμερές και διεθνές επίπεδο, για την προώθηση της επιστημονικής έρευνας στους τομείς της μουσειολογίας και μουσειογραφίας, καθώς και της μελέτης, αποκατάστασης, συντήρησης, ανάδειξης και διαχείρισης βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων και φορητών έργων.  Ας μη ξεχνάμε πως ο βυζαντινός πολιτισμός αποτελεί ουσιώδες συστατικό του κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού.  Ως έδρα του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. επιλέχθηκε η Θεσσαλονίκη, λόγω της τεράστιας τεχνογνωσίας σε ζητήματα αναστήλωσης και αποκατάστασης μνημείων που απέκτησε το σχετικό επιστημονικό δυναμικό της πόλης στη διάρκεια της μακρόχρονης και πρωτόγνωρης, σε κλίμακα έργων, ενασχόλησής του με τα πολυάριθμα βυζαντινά, μεταβυζαντινά και οθωμανικά μνημεία της, τα οποία αναστηλώθηκαν υποδειγματικά μετά τους σεισμούς του 1978.

Αλλά και η φιλοξενία του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. σε χώρους του νεοσύστατου τότε Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού οφείλεται στη δυνατότητα του Μουσείου να υποστηρίξει συγκεκριμένες δράσεις του Ε.Κ.Β.Μ.Μ., χάρη στα άρτια οργανωμένα εργαστήρια συντήρησης, στο υψηλό επίπεδο κατάρτισης του επιστημονικού προσωπικού του και στις πρωτοποριακές μουσειολογικές επιλογές του στην παρουσίαση του βυζαντινού και μεταβυζαντινού πολιτισμού, που του χάρισαν, το 2005, το Βραβείο Μουσείου του Συμβουλίου της Ευρώπης.  Ένας επιπλέον λόγος ήταν το γεγονός ότι και οι δύο ιδρυτικές διευθύντριες του Μουσείου, η αείμνηστη Ευτυχία Κουρκουτίδου – Νικολαϊδου και η ομιλούσα, διετέλεσαν μέλη του Δ.Σ. του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. και ανέλαβαν τη διεύθυνσή του μετά τη συνταξιοδότησή τους από το Μουσείο.

Τα μέλη του Δ.Σ. του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. είναι αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονες με εξειδίκευση στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή αρχαιολογία, τέχνη και αρχιτεκτονική και με μεγάλη εμπειρία σε αναστηλώσεις μνημείων, ανασκαφές και μουσειακές εκθέσεις.  Η οργανωτική δομή του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. είναι μικρή και ευέλικτη, αφού στα έργα που πραγματοποιεί, εκτός Ελλάδος, χρησιμοποιεί ντόπιο επιστημονικό και εργατικό δυναμικό.  Η οργανωτική δομή του συμπληρώνεται από ένα δίκτυο σταθερών εξωτερικών συνεργατών, άριστων στον τομέα τους, οι οποίοι υποστηρίζουν συγκεκριμένες δράσεις.

Οι διμερείς συνεργασίες του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. κάλυψαν ένα ευρύτατο φάσμα δράσεων, από εκπόνηση μελετών, αποκαταστάσεις μνημείων και συντηρήσεις φορητών έργων, μέχρι την οργάνωση εκθέσεων, μόνιμων και περιοδικών.  Στις περισσότερες περιπτώσεις οι δράσεις ήταν συνδυαστικές και συχνά συνοδεύτηκαν από σεμινάρια και εκπαίδευση του προσωπικού του εταίρου.

Αυτό το χαρακτήρα είχαν οι συνεργασίες μας στη Συρία με τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Μουσείων της χώρας και το Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Δαμασκού.  Λόγω της έναρξης του πολέμου το 2011, οι συνεργασίες αυτές δυστυχώς διακόπηκαν.

Η καταλογογράφηση, η συντήρηση, η μελέτη και διαχείριση αποσπασμένων ψηφιδωτών δαπέδων της παλαιοχριστιανικής περιόδου               (4ος – 7ος αι.), ήταν ο βασικός σκοπός της συνεργασίας, αφού η χώρα διαθέτει το τεράστιο απόθεμα των 3.000 μ.2 αποσπασμένων ψηφιδωτών δαπέδων.  Οι δράσεις αυτές συνοδεύτηκαν με την εκπαίδευση, σε ετήσια βάση, συντηρητών από τη βόρεια Συρία στις νέες μεθόδους συντήρησης ψηφιδωτών.  Η εκπαίδευση πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο συντήρησης που οργανώσαμε στο Μουσείο της Hama στην Κεντρική Συρία.

Στο Πανεπιστήμιο της Δαμασκού εκπαιδεύσαμε 8 μεταπτυχιακούς φοιτητές, στις σύγχρονες μεθόδους τεκμηρίωσης αποσπασμένων ψηφιδωτών δαπέδων, με θεωρητικά μαθήματα και πρακτική άσκηση.  Παράλληλα δημιουργήσαμε και παραδώσαμε στο Πανεπιστήμιο μια δυναμική ηλεκτρονική βάση δεδομένων με την, πιλοτικού χαρακτήρα, τεκμηρίωση 365 αποσπασμένων ψηφιδωτών δαπέδων.  Η βάση αυτή – αντίγραφο της οποίας διαθέτει το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. – πιστεύουμε θα είναι ένα χρήσιμο εργαλείο στη ανασυγκρότηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας μετά τον πόλεμο.

Στη γειτονική Ιορδανία, μια χώρα με επίσης μεγάλες ανάγκες στη συντήρηση ψηφιδωτών δαπέδων, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ., επί σειρά ετών, συντήρησε τα ψηφιδωτά δάπεδα του 6ου – 7ου αι. της Μονής του Αγίου Λωτ στη Νεκρά Θάλασσα.  Παράλληλα, στο Μουσείο που ίδρυσε η Ιορδανική κυβέρνηση στον αρχαιολογικό χώρο της ανασκαφής, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. εκπαίδευσε το προσωπικό του Μουσείου στις βασικές αρχές συντήρησης ψηφιδωτών και διαχείρισης ενός μουσειακού χώρου.  Επιπλέον ενημέρωσε και ευαισθητοποίησε την τοπική κοινότητα στις αξίες της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, με ποικίλες δράσεις, ειδικά για σχολεία.

Στις μεθόδους προληπτικής συντήρησης ψηφιδωτών δαπέδων εκπαιδεύσαμε και το προσωπικό του, προστατευμένου από την U.N.E.S.C.O., αρχαιολογικού χώρου στο Umm Ar Rasas, στον οποίο διατηρούνται, μεταξύ άλλων, 16 παλαιοχριστιανικές βασιλικές.

Ένα έργο που δεν ολοκληρώσαμε στο Ισραήλ λόγω της παλαιστινιακής εξέγερσης το 2003, αφορούσε και πάλι σε συντήρηση ψηφιδωτών δαπέδων.  Επρόκειτο για αυτά που ανακαλύφθηκαν κατά την ανασκαφή ενός οκταγωνικού ναού του 5ου αι. ο οποίος ταυτίστηκε με μεγάλο προσκύνημα αφιερωμένο στην Παναγία.

Με ανάθεση από το Συμβούλιο της Ευρώπης το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. οργάνωσε, το 2007, με μεγάλη επιτυχία, στη Θεσσαλονίκη, σεμινάριο για την αποκατάσταση μνημείων, στο οποίο συμμετείχαν Κοσσοβάροι και Σέρβοι μηχανικοί.  Ήδη από το 2004, με πρόσκληση από το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. συμμετείχε στην Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων για την εκτίμηση της κατάστασης των μνημείων στο Κόσσοβο, μετά τις ταραχές του 2004.              Έτσι στην Πρισρένη (Prizren) συντηρήσαμε τις τοιχογραφίες του 16ου αι. στο ναό του Αγίου Γεωργίου Runović, που είχαν υποστεί σημαντικότατες βλάβες από την πυρπόληση του ναού.

Με την επιστημονική ευθύνη του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. και με εντόπιο επιστημονικό και εργατικό προσωπικό πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του ναού της Κοίμησης της Θεοτόκου στο χωριό Ζερβάτι στο νότο της Αλβανίας, στη διάρκεια των οποίων αποκαλύφθηκε η βυζαντινή φάση του κτιρίου.  Συντηρήθηκαν επίσης οι τοιχογραφίες του 17ου αι.

Τεχνογνωσία προσφέραμε και για την αναστήλωση του καθολικού της βυζαντινής μονής στο Treskavac, ύστερα από πρόσκληση του Ινστιτούτου Προστασία μνημείων της Π.Γ.Δ.Μ.

Το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. πραγματοποίησε δύο πολυεπίπεδα προγράμματα συνεργασίας με μουσεία από την Αλβανία και τη Βουλγαρία και το Μ.Β.Π.  Στην περίπτωση της συνεργασίας με το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης της Κορυτσάς, 88 εικόνες του τελευταίου μεταφέρθηκαν και συντηρήθηκαν στα εργαστήρια του Μ.Β.Π.  Στη συντήρηση συμμετείχαν και ενημερώθηκαν, στις νέες μεθόδους συντήρησης εικόνων, οι  8 συντηρητές του αλβανικού μουσείου, χάρη στο κυλιόμενο πρόγραμμα παραμονής στη Θεσσαλονίκη               2 συντηρητών ανά δύο μήνες.

Από τις 54 εικόνες του επιλέχθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος με την Εθνική Πινακοθήκη της Σόφιας, οι 15, οι οποίες παρουσίαζαν ιδιαίτερα προβλήματα, μεταφέρθηκαν στα εργαστήρια του Μ.Β.Π. και υποβλήθηκαν σε σειρά διαγνωστικών εξετάσεων της παθολογίας τους, προκειμένου να αποφασισθεί ο προσφορότερος τρόπος συντήρησής τους.  Στις εργασίες συμμετείχαν 2 βούλγαροι συντηρητές που ενημερώθηκαν στις σύγχρονες μεθόδους διάγνωσης.

Και τα δύο προγράμματα ολοκληρώθηκαν με τη διοργάνωση έκθεσης των συντηρημένων εικόνων στη Θεσσαλονίκη και υποστηρίχθηκαν με χορηγίες ελληνικών και κυπριακών ιδρυμάτων.

Με τη διοργάνωση έκθεσης στη Θεσσαλονίκη και στο Princeton ολοκληρώθηκε και το αμιγώς ερευνητικό πρόγραμμα που πραγματοποίησε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. με το πανεπιστήμιο του Princeton.  Το αναφορικά με την πρόσληψη και αναπαράσταση του χώρου στη βυζαντινή τέχνη.

Και οι τρεις περιοδικές εκθέσεις και οι εμπεριστατωμένοι κατάλογοι που τις συνόδευσαν, προσέγγισαν τα εκθέματα μέσα από τη σύγχρονη οπτική της νοηματοδότησής τους στα ιστορικά και κοινωνικά τους συμφραζόμενα.

Όσο για το ογκώδες εγχειρίδιο για τη συντήρηση των εικόνων του Μουσείου της Κορυτσάς, που εκδώσαμε και στα αλβανικά, ευελπιστούμε ότι αποτέλεσε χρήσιμο εργαλείο στους συντηρητές εικόνων της γειτονικής χώρας.

Η αναδιοργάνωση της μόνιμης έκθεσης στο Μουσείο του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών στη Βενετία, ήταν μια από τις δράσεις που πραγματοποίησε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. στη διάρκεια της μακρόχρονης συνεργασίας του με το Ινστιτούτο.  Συντηρήθηκαν επίσης μέρος του πολύτιμου αρχείου του Ινστιτούτου, βυζαντινά χειρόγραφα και το σύνολο των εικόνων του Μουσείου και του ναού του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων, καθώς και οι τοιχογραφίες του τελευταίου.  Οι χορηγίες των Ιδρυμάτων “Σταύρος Νιάρχος” και “Α.Γ. Λεβέντης” υπήρξαν καθοριστικές για την υλοποίηση των έργων.

Η διατήρηση της μνήμης για το Ρήγα Φερραίο στον πύργο Nebojša του Βελιγραδίου, υπήρξε το κίνητρο που ώθησε την Ελληνική Πολιτεία να χρηματοδοτήσει ένα πρόγραμμα συνεργασίας του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. με το Δήμο Βελιγραδίου, στον οποίο ανήκει ο πύργος, για την αναστήλωση, αποκατάσταση και επανάχρησή του.  Στον πύργο Nebojša φυλακίστηκε και θανατώθηκε το 1798, μαζί με τους επτά συντρόφους του, ο έλληνας οραματιστής της αυτοδιάθεσης των λαών της Ν.Α. Ευρώπης και της Μικράς Ασίας, χωρίς γλωσσικούς και θρησκευτικούς αποκλεισμούς.  Σε όροφο του Πύργου Nebojša το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. δημιούργησε μόνιμη έκθεση με πολυμέσα για την προσωπικότητα, τις ιδέες, το έργο και την επίδραση της σκέψης του Ρήγα στα απελευθερωτικά οράματα των βαλκανικών λαών.

Το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. έχει εκπονήσει επίσης έναν αριθμό μελετών, η εφαρμογή των οποίων εκκρεμεί.  Οι μελέτες αυτές αφορούν: στην αναστήλωση του βυζαντινού ναού του Αγίου Αβερκίου στο Kursunlu της Τουρκίας. στη συντήρηση των τέμπλων και των εικόνων σε δύο ναούς της Ι. Μητρόπολης Χαλκηδόνος στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης. στη συντήρηση των τοιχογραφιών του 18ου αι. στο ναό του Αγίου Νικολάου στη Μοσχόπολη στη νότια Αλβανία. στη συντήρηση και ανάδειξη του περίφημου ψηφιδωτού χάρτη του 6ου αι. στο δάπεδο του ναού του Αγίου Γεωργίου στη Μαδηβά της Ιορδανίας. Η εφαρμογή της μελέτης για τον χάρτη, που απεικονίζει τις πόλεις και τα προσκυνήματα της Συροπαλαιστίνης και της Αιγύπτου, ευελπιστούμε ότι θα ξεκινήσει σύντομα.

Σε όλα τα έργα που υλοποιήσαμε, ιδιαίτερα στα αναστηλωτικά, τηρήθηκαν απαρέγκλιτα οι κανόνες που ισχύουν διεθνώς για τη μέγιστη διατήρηση της αυθεντικότητας των μνημείων.  Η διαπίστωση ύπαρξης διαφορετικών νομικών πλαισίων προστασίας και διαφορετικών προσεγγίσεων στην αποκατάσταση και διαχείριση των βυζαντινών μνημείων στις χώρες που τα διαθέτουν, οδήγησε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. στη διοργάνωση τριών Διεθνών Συνδιασκέψεων, υπό την αιγίδα της U.N.E.S.C.O., για τα μνημεία της βυζαντινής κληρονομιάς.

Στις συνδιασκέψεις έλαβαν μέρος οι περισσότερες από τις χώρες που έχουν στα εδάφη τους βυζαντινά μνημεία.  Στην τελευταία συνδιάσκεψη το 2006 οι εκπρόσωποι των 22 κρατών που συμμετείχαν ανέθεσαν ομόφωνα στο Ε.Κ.Β.Μ.Μ. τη σύνταξη ενός προκαταρκτικού κειμένου αρχών, μία “Χάρτα” επεμβάσεων σε βυζαντινά μνημεία.  Το κείμενο αυτό ύστερα από τις παρατηρήσεις μιας Διεθνούς Επιτροπής Σοφών και την τελική διαβούλευση μεταξύ των εκπροσώπων των 22 χωρών, θα υποβληθεί στην U.N.E.S.C.O. για έγκριση, ώστε να αποκτήσει διεθνή νομική υπόσταση.  Μολονότι έχουν πραγματοποιηθεί τα προκαταρκτικά στάδια σύνταξης και ελέγχου του κειμένου της ΧΑΡΤΑΣ, ωστόσο, λόγω της κατάστασης στη Μέση Ανατολή και τη Β. Αφρική, καθώς και της οικονομικής κρίσης, εκκρεμεί η σύγκλιση της             Δ΄ Διεθνούς Συνδιάσκεψης που θα εγκρίνει το τελικό κείμενο.

Οι διμερείς συνεργασίες που πραγματοποίησε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ., με τα εξαιρετικά αποτελέσματά τους, που επιβεβαίωσαν την αξιοπιστία του ως συνεργάτη, και οι σχέσεις που αναπτύχθηκαν σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο, το διευκόλυναν εξαιρετικά στην αναζήτηση εταίρων στις προσκλήσεις ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Στον τομέα αυτό δραστηριοποιήθηκε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. από ενωρίς.

Θα αναφερθώ σύντομα στα, χρηματοδοτούμενα από ευρωπαϊκά προγράμματα, έργα που πραγματοποίησε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ., πριν από αυτά που θα παρουσιαστούν στις αυριανές συνεδριάσεις.  Αυτά τα προδρομικά έργα βοήθησαν τόσο ως προς τη σύλληψη των θεματικών αξόνων γύρω από τους οποίους διαμορφώσαμε τις επόμενες προτάσεις μας, όσο και κυρίως στη δημιουργία ενός δικτύου σταθερών εταίρων με τους οποίους συνεργαστήκαμε και στα επόμενα έργα, γεγονός που εγγυήθηκε την ομαλή ροή υλοποίησής τους.

Το ψηφιακό έργο “Άννα Κομνηνή”, που δημιουργήσαμε στο πλαίσιο του προγράμματος “Κοινωνία της Πληροφορίας”, είναι μια πιλοτική εφαρμογή ανάπτυξης της πολυγλωσσικής βάσης δεδομένων για τα μνημεία του βυζαντινού κόσμου, που είχε ήδη αναπτύξει το Ε.Κ.Β.Μ.Μ.  Μεταξύ άλλων, δημιουργήθηκε κόμβος στο διαδίκτυο με αρχική πληροφορία για 50 μνημεία σε 3 γλώσσες.  Ο κόμβος αυτός διαρκώς διευρύνεται.  Έτσι οι 40 πόλεις – λιμάνια που τεκμηριώθηκαν στο πλαίσιο του έργου “ΟΛΚΑΣ”, πέρασαν και στον κόμβο αυτό, εκτός από την ιστοσελίδα του έργου.

Το έργο “Άννα Κομνηνή” έλαβε βραβείο Αριστείας Έργων Ψηφιακού Πολιτισμού και το σύστημα ηλεκτρονικής τεκμηρίωσης μνημείων και κινητών έργων, που ανέπτυξε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ., θεωρείται ένα από τα πληρέστερα που κυκλοφορούν στην Ευρώπη.

Χάρη στο οικονομικό bonus από το έργο “Άννα Κομνηνή”, δημιουργήσαμε ένα ακόμη έργο, ψηφιακού πολιτισμού, με τίτλο “Ροδάμνη”, στο οποίο τεκμηριώθηκαν, ψηφιοποιήθηκαν και αναδείχθηκαν, μέσω διαδικτύου, 13 προσκυνήματα του αιγιακού χώρου.

Η καταγραφή των προσκυνημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο με τη χρήση νέων τεχνολογιών, η χάραξη κατευθύνσεων για τη μελέτη τους, η σύνταξη πρότυπων μελετών για την αποκατάσταση και ανάδειξη του περιβάλλοντα χώρου των προσκυνηματικών μνημείων και η δημιουργία ενός δικτύου συνεργασίας με μακροπρόθεσμες προοπτικές υπήρξαν οι στόχοι του έργου “Εγερία” για τα μεσογειακά μεσαιωνικά προσκυνήματα, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα Interreg IIIB/Archimed.  Για το έργο εργάστηκαν περισσότεροι από 30 επιστήμονες εκ μέρους των εταίρων μας στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Λίβανο, τη Συρία, το Ισραήλ και την Τουρκία, γεγονός που επιβεβαιώνει την επιστημονική διάσταση των προγραμμάτων, στην οποία θα αναφερθεί ειδικώς η Πρόεδρος του Ε.Κ.Β.Μ.Μ. σε αυριανή συνεδρίαση.

Η διαχείριση ευρωπαϊκών προγραμμάτων, στην οποία έχει δώσει ιδιαίτερο βάρος το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. από το 2008 και εξής, δίνει τη δυνατότητα αφενός κεφαλαιοποίησης των όσων πέτυχε στις διμερείς συνεργασίες και αφετέρου αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης της προστασίας των βυζαντινών και μεσαιωνικών μνημείων, μέσα από ένα πλέγμα δράσεων που ανταποκρίνονται αμεσότερα στις ανάγκες των κοινωνιών που τα διαχειρίζονται.  Η ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού για παράδειγμα, που είναι στόχος πολλών ευρωπαϊκών προγραμμάτων, ενισχύει οικονομικά τις τοπικές κοινωνίες και τους παρέχει κίνητρα για την προστασία και διατήρηση των μνημείων αφού, με τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται γύρω από αυτά, τα μνημεία, αποτελούν πλέον πηγή εσόδων.

Μέσα από το πρίσμα αυτό προωθήσαμε την πρόταση θεσμοθέτησης του πολιτιστικού λιμανιού της Μαύρης Θάλασσας, που υπήρξε κύρια δράση του έργου “Limen”.  Πιστεύουμε βάσιμα, κρίνοντας από τα αποτελέσματα του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας, πως ο νέος θεσμός, του Πολιτιστικού Λιμανιού, θα έχει εξαιρετικά θετικά αποτελέσματα στον πολιτισμό, τον τουρισμό, την οικονομία, την κοινωνική συνοχή και την αναγνωρισιμότητα, για τις πόλεις – λιμάνια που θα τον φιλοξενήσουν.

Με τα ευρωπαϊκά προγράμματα επιτυγχάνεται και ένας ακόμη κρίσιμο στόχος, τον οποίο επεδίωξε το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. στις διμερείς συνεργασίες του.  Η ανάπτυξη ανθρώπινων σχέσεων, η αλληλοκατανόηση και ο αλληλοσεβασμός μεταξύ των εταίρων διαφορετικής κουλτούρας.  Όταν οι άνθρωποι συστρατεύονται σε κοινό σκοπό, με πνεύμα συνεργασίας και συναντίληψης, μπορούν να ξεπεραστούν όχι μόνο διαχειριστικά ή γλωσσικά εμπόδια, αλλά και αμοιβαίες προκαταλήψεις και επιφυλάξεις.

Όπως θα φανεί στις αυριανές συνεδριάσεις, το Ε.Κ.Β.Μ.Μ. με φαντασία, επινοητικότητα και χάρη στο πλέγμα των σχέσεων που ανέπτυξε εντός και εκτός Ελλάδος, επεκτείνει τις δράσεις των προγραμμάτων που διαχειρίζεται και μετά τη συμβατική λήξη τους.  Συνάπτει νέες συνεργασίες και προχωρά σε συνέργειες που διαχέουν τα αποτελέσματά τους σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα.

Το πολιτιστικό ντοκιμαντέρ που θα παρακολουθήσουμε σε λίγο είναι μια από τις συνέργειες που αναπτύχθηκαν μετά τη λήξη του έργου “ΟΛΚΑΣ”, το οποίο υλοποιήσαμε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Black Sea Cross Boarder Cooperation.

Στο ντοκιμαντέρ συνεχίζεται το ταξίδι της “Ολκάδας”, του βυζαντινού εμπορικού πλοίου, στα λιμάνια του Ν. Αιγαίου και της Κύπρου.                               Σε προηγούμενο film, που παρήχθη στο πλαίσιο του έργου “ΟΛΚΑΣ”, είχαν παρουσιασθεί τα βυζαντινά και μεσαιωνικά λιμάνια του Β. Αιγαίου και του Εύξεινου Πόντου.  Η πλεύση προς το νότο ήταν η φυσική συνέχεια, καθώς οι βυζαντινές ολκάδες έκαναν το ταξίδι αυτό κάθε χρόνο μεταφέροντας από την Αίγυπτο, το σιτοβολώνα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, στην πρωτεύουσά της την Κωνσταντινούπολη, την ετήσια παροχή σε σιτάρι, την annona, με ενδιάμεσους σταθμούς τα λιμάνια που παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ.

Το ντοκιμαντέρ είναι μια συμπαραγωγή του Ευρωπαϊκού Κέντρου με την Εταιρία Κυπριακών Σπουδών, η οποία ανέλαβε την τεκμηρίωση και παρουσίαση των κυπριακών λιμανιών.  Την ευχαριστούμε θερμά για τη συνεργασία, τον ενθουσιασμό και την συναντίληψη.  Επίσης ευχαριστούμε τους αρχαιολόγους των αρμόδιων Εφορειών Αρχαιοτήτων της Ελλάδος που συνεργάστηκαν για την παρουσίαση των λιμανιών του Αιγαίου.

Η παραγωγή έγινε με ελάχιστα χρήματα, πολύ ενθουσιασμό και εθελοντική εργασία από την εταιρεία παραγωγής του Χρήστου Καπτρινιώτη και των συνεργατών του.  Τους ευχαριστώ θερμά για τον επαγγελματισμό, το ταλέντο και τον πολύτιμο χρόνο που διέθεσαν για τις μετακινήσεις στα νησιά και τα άπειρα γυρίσματα, ώστε να παραχθεί το καλύτερο αποτέλεσμα.  Θέλω επίσης να ευχαριστήσω τον γνωστό σε όλους μας μουσικοσυνθέτη Ross Daly για την γενναιοδωρία του, καθώς συναίνεσε να χρησιμοποιηθούν συνθέσεις του για τη μουσική επένδυση του ντοκιμαντέρ.  

Αποφασιστική για την υλοποίηση του ντοκιμαντέρ ήταν η στήριξη ξενοδοχειακών επιχειρήσεων και ιδιαιτέρως του κ. Χρήστου Γιανννάκου.  Έχει τις ευχαριστίες και την ευγνωμοσύνη μας.

Θέλω να ευχαριστήσω τον κ. Αντώνη Μανδρίτη, Γενικό Πρόξενο της Κύπρου στη Θεσσαλονίκη, που μας τιμά με την παρουσία του και τον καλώ να προλογίσει το ντοκιμαντέρ.  Θα ακολουθήσουν ο Πρόεδρος της Εταιρίας Κυπριακών Σπουδών Δρ. Χαράλαμπος Χοτζάκογλου, ο σκηνοθέτης κ. Γιώργος Μπότσος και ο μουσικοσυνθέτης Ross Daly.


                                                                                                                                   Δρ. Αναστασία Τούρτα

                                                                                                                                           Διευθύντρια